In Nederland is het niet gebruikelijk om standaard pijnstilling te geven tijdens een normaal verlopende
bevalling. Pijn hoort bij de bevalling en is een normaal verschijnsel. Bijna alle vrouwen ervaren de
ontsluitingsweeën (samentrekkingen van de baarmoeder die ervoor zorgen dat de baarmoedermond zich opent)
als pijnlijk. Datzelfde geldt voor de uitdrijvingsweeën, die samen met het persen ervoor zorgen dat het
kind geboren wordt.
De duur en de ernst van de pijn tijdens een bevalling wisselen. Meestal neemt de pijn toe naarmate de
ontsluiting vordert. De pijn is voornamelijk onder in de buik aanwezig en wordt soms als rugpijn gevoeld.
Ook de pijn tijdens het persen verschilt, soms is het een opluchting om mee te mogen persen, soms doet
persen juist het meeste pijn.
Het komt regelmatig voor dat vrouwen de pijn onverdraaglijk vinden, met name als de bevalling langer duurt
dan gemiddeld. Uitputting, angst of spanning kunnen daarbij een rol spelen. Wij zullen je tijdens de weeën
zo goed mogelijk helpen om met de baringspijn om te gaan.
Tips om met pijn om te gaan zijn:
Zoek afleiding
Ga zo lang mogelijk gewoon door met waar je mee bezig bent. Zoek afleiding. Bijvoorbeeld door te lezen, tv te kijken of te luisteren naar muziek.
Probeer houdingen uit
Je kunt bijvoorbeeld staand een wee opvangen, terwijl je een beetje wiegt met je heupen of leunt op een tafel of stoel. Bij rugweeën kan het prettig zijn om op je handen en knieën te zitten. Je kunt ook op een krukje gaan zitten en voorover hangen op de tafel. Lig je liever? Probeer dan eens of het goed voelt om op je zij te liggen, eventueel met een kussen tussen je benen. Of leg een kussen onder je buik en in je rug. Rondlopen kan ook prettig zijn. Probeer gewoon zelf uit wat voor jou het beste voelt!
Tel af
Elke wee is er eentje minder. Denk positief. Geloof erin dat je dit aankunt. Denk aan het moment na de bevalling, als jij je kindje vasthoudt.
Concentreer je op je ademhaling
Ademhalings- en ontspanningsoefeningen kunnen helpen de weeën op te vangen. Dit kan al tijdens de zwangerschap in verschillende zwangerschapscursussen geleerd worden. Door geconcentreerd weeën weg te zuchten, ontstaat er een roes waarbij het lichaam zelf stoffen aanmaakt die een pijnstillend effect hebben: endorfinen. Deze endorfinen zorgen ervoor dat de pijn beter te verdragen is.
Warmte
Wanneer de weeën echt hevig worden kan een warm bad of een warme douche voor verlichting zorgen. Wanneer je geen bad hebt kun je op een krukje onder de douche zitten en de douchestraal op de plek houden waar je de meeste pijn ervaart. Wanneer je wel een bad hebt, en je badkamer lekker behaaglijk is, merk je na een aantal weeën dat de scherpe kantjes van de pijn afnemen. Ook zul je door de warmte meer ontspannen. Ook een warme kruik kan de pijn doen afnemen wanneer je deze op de pijnlijke plek houdt.
Massage
Vooral bij rugweeën kan masseren goed helpen. Je partner kan tijdens de pijnlijke weeën flink drukken op de plaats die het meest zeer doet. Dit is meestal een plekje net boven het stuitje. Het is belangrijk dat je precies aangeeft waar deze pijnlijke plek is waar je partner met zijn handpalmen heel hard drukt zolang de wee duurt. Zodra de wee voorbij is mag het drukken stoppen. Geef aan wanneer de wee gestopt is anders zal je partner dit niet de gehele bevalling volhouden. Bij beenweeën kunnen de beenspieren hard gekneed worden.
Wat kun je thuis nog meer doen tegen pijn?
'Alternatieve' behandelingen
Je kunt thuis alleen behandelingen krijgen waar géén medicijnen aan te pas komen. Denk bijvoorbeeld aan acupunctuur, hypnose, aromatherapie (geuren), waterinjecties en acupressuur. Maar zulke behandelingen worden niet zo heel vaak gebruikt bij bevallingen. Ze zijn ook niet in alle regio’s beschikbaar.
TENS
TENS is een apparaatje dat de pijn van de weeën kan verminderen, zonder dat je medicijnen hoeft te gebruiken. Het apparaatje is zo groot als een walkman. Er zitten draden aan met elektroden die je op de onderkant van je rug plakt. Wanneer je het apparaatje aanzet, geven die elektroden lichte elektrische pulsen af. Je voelt dat als een soort tinteling. Dit zorgt ervoor dat de pijnprikkels van de weeën je hersenen minder goed bereiken. De intensiteit van de pijn wordt dan minder. Je kunt de sterkte van de pulsen zelf aanpassen. Je huurt het apparaatje voor zes weken en stuurt het na je bevalling terug. Sommige ziektekostenverzekeraars vergoeden de kosten.
Pijnstilling in het ziekenhuis
Indien de pijn als ondraaglijk wordt ervaren, dan kan pijnbestrijding nodig zijn om de vicieuze cirkel van pijn en niet kunnen ontspannen te doorbreken. Vrouwen bepalen zelf wanneer dit moment is aangebroken. Indien je pijnstilling wenst, zullen we altijd de hulp van de gynaecoloog inroepen. De bevalling zal dan in het ziekenhuis plaatsvinden onder begeleiding van de arts-assistent, klinisch verloskundige of gynaecoloog. Er zijn verschillende vormen van pijnbestrijding die gegeven kunnen worden. De gynaecoloog zal de beschikbare mogelijkheden van pijnbestrijding op dat moment met je bespreken.
Ruggeprik (epidurale anesthesie)
De anesthesist brengt een plastic buisje door een holle naald in de met vocht gevulde ruimte rond het
ruggenmerg. Vervolgens wordt de naald verwijderd en blijft het buisje achter. Via dit buisje kan de
pijnstiller worden toegediend. Deze methode is normaal gesproken niet pijnlijk, hoewel het inbrengen
van de naald enigszins onprettig kan zijn. Het verdovende middel dat bij de epidurale anesthesie wordt
gebruikt, blokkeert de gevoelszenuwen die bij een bevalling worden geprikkeld. De benen worden hierdoor
ook gevoelloos, waardoor bewegen moeilijk gaat. In principe voel je geen pijn meer, echter bij ongeveer
5% van de vrouwen is het pijnstillende effect onvoldoende.
De verdoving wordt stopgezet als je bijna volledige ontsluiting hebt zodat het gevoel weer terug komt
tegen de tijd dat je mag gaan persen. Om goed te kunnen persen moet je namelijk wel de persdrang voelen.
Door de minder goede persdrang is de kans groter dat het kindje met behulp van een vacuümpomp of
verlostang ter wereld komt.
Er is uitgebreide bewaking van jou en het kind nodig. Je krijgt in ieder geval een infuus, een
bloeddrukband, een drukkatheter in de baarmoeder om weeën te registreren en soms een blaaskatheter. Je
kindje wordt extra in de gaten gehouden door middel van CTG-bewaking. Door een elektrode op het hoofdje
te plaatsen kunnen ze de hartslag van je baby goed in gaten houden.
Bijwerkingen
De kans op een ernstige complicaties is zeer gering. Soms kunnen vervelende bijwerkingen optreden die niet ernstig zijn: bloeddrukdaling, hoofdpijn, krachtverlies in de benen, jeuk, verminderde blaasfunctie. Deze klachten zijn goed behandelbaar en van tijdelijke aard. Soms ontstaat er koorts tijdens de bevalling, waardoor antibiotica behandeling nodig is. Bij ongeveer 5% van de vrouwen is het pijnstillende effect onvoldoende.
Beschikbaarheid
Deze vorm van pijnstilling is 24 uur per dag beschikbaar.
Pethidine
Het meest gebruikte medicijn is Pethidine. Dit medicijn word via een injectie in het been of in de bil toegediend. Het verlicht de pijn, maar neemt deze niet helemaal weg. Pethidine kan alleen gegeven worden als men denkt dat het nog minstens een aantal uren duurt voordat de baby geboren wordt. Als de baby binnen enkele uren geboren wordt nadat Pethidine is toegediend, is de kans groot dat de baby minder ademprikkels heeft.
Bijwerkingen
Pethidine kan ook slaperigheid of misselijkheid veroorzaken en ertoe leiden dat de baby na de geboorte suf is. De ademprikkels van de baby kunnen geremd worden door de Pethidine. Sommige vrouwen worden er zo suf van dat ze achteraf het idee hebben niet alles van de bevalling te hebben meegemaakt.
Beschikbaarheid
Deze vorm van pijnstilling is 24 uur per dag beschikbaar.
Remifentanil
Een nieuw middel voor pijnstilling tijdens de bevalling is Remifentanil. In Nederland wordt het al in een aantal ziekenhuizen gebruikt, waaronder ook het IJssellandziekenhuis. Remifentanil is een morfine-achtig middel dat via een infuus wordt toegediend waardoor je bijna continu pijnstilling krijgt. Als de pijnstilling onvoldoende is, kunt je eventueel de dosering iets ophogen. Dit heb je zelf onder controle omdat je zelf, door op een knopje te drukken, de dosering ophoogt. Je kunt jezelf echter nooit te veel geven, omdat het infuus, bij het bereiken van de maximale dosis, geen extra dosis meer toelaat. Overdosering wordt daarmee vermeden.
Bijwerkingen
Remifentanil kan als bijwerkingen misselijkheid, jeuk en onderdrukking van de ademhaling hebben. Gelukkig zijn bij het stoppen van de toediening deze klachten binnen enkele minuten verdwenen, omdat het middel erg kort werkt. Net als Pethidine of morfine komt Remifentanil ook bij de baby terecht en kan dus ook vermindering van de ademhaling veroorzaken. In tegenstelling tot Pethidine of morfine, waarvan het effect vier uur duurt, is het effect van Remifentanil bij het stoppen van het infuus binnen enkele minuten verdwenen. Zo kan dus op tijd, voordat de baby wordt geboren, het middel worden stopgezet, zodat de baby er geen last van heeft als hij/zij eenmaal wordt geboren.
Beschikbaarheid
Deze vorm van pijnstilling is 24 uur per dag beschikbaar.
De mogelijkheden van effectieve pijnstilling in het ziekenhuis worden beschreven in de folder 'Pijnbestrijding tijdens de bevalling' van de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie. De voor- en nadelen van de meest gebruikte methoden waaronder Pethidine en de epidurale ruggenprik staan handig op een rij.